“As tecnoloxías espaciais van axudar moito nos próximos anos a lograr unha agricultura máis eficiente e de precisión”

O catedrático da Universidade de Vigo, Jesús Simal Gándara

Conectar os sectores agrícola e espacial, promovendo o uso de tecnoloxías do ámbito espacial en zonas rurais como ferramentas para a innovación e a resiliencia fronte ao cambio climático é o obxectivo do proxecto europeo AgroSpace, no que participan 12 entidades, entre elas a Universidade de Vigo. Falamos co catedrático e coordinador do proxecto, Jesús Simal, sobre o papel que desenvolverán as e os investigadores da UVigo en AgroSpace.

¿Que os levou á Universidade de Vigo a participar no proxecto AgroSpace?
A Universidade de Vigo participa en AgroSpace para conectar a investigación aeroespacial co sector agrario, aproveitando a experiencia dos grupos de Investigacións Agrarias e Alimentarias (AA1 Grupo de Investigaciones – Excelencia en Investigación Agroalimentaria), Tecnoloxías Aeroespaciais e Historia Contemporánea. A nosa motivación é desenvolver aplicacións prácticas que fomenten a innovación no rural, mellorando a ordenación de cultivos, a xestión de biodiversidade e a adaptación climática. Como institución pública, buscamos transferir coñecemento e tecnoloxías avanzadas para impulsar a sustentabilidade e resiliencia do sector agrícola galego e portugués.

¿Cales son os obxectivos que se marca este proxecto e que prazos se marca?
AgroSpace marca tres obxectivos principais: reforzar os vínculos entre os sectores espacial e agrícola, desenvolver solucións espaciais adaptadas a retos agrícolas e transferir ese coñecemento para a súa adopción no rural. Os prazos abarcan 36 meses, dende xuño de 2025 ata maio de 2028, centrándose na creación dunha estratexia intersectorial, a implementación de tres pilotos demostrativos e accións de formación e sensibilización para garantir a transferibilidade e impacto no territorio SUDOE.

Como se reparten e que traballos ten previsto realizar cada un, e en concreto a Universidade de Vigo?
Os 12 socios repártense entre España, Francia e Portugal, incluíndo centros de investigación, empresas, cámaras agrarias e clústeres aeroespaciais. A UVigo lidera a identificación de boas prácticas agroalimentarias e intercambio de coñecemento en políticas sostibles co foco na súa adaptación ao cambio climático, contribúe á base de datos transnacional e as iniciativas piloto, e elabora materiais de formación. Traballaremos en Galicia e Portugal para desenvolver aplicacións de ordenación de cultivos, xestión da biodiversidade e adaptación climática, aproveitando datos espaciais e sensores in situ.

Cartaz oficial do proxecto AgroSpace

Está desaproveitando o sector agrícola e gandeiro moitas oportunidades que lle ofrecen as tecnoloxías do ámbito espacial neste momento? ¿Cales?
Si, o sector está a desaproveitar oportunidades como a xestión eficiente de regadíos mediante datos de satélite, a monitorización do estrés hídrico e a saúde dos cultivos, a cuantificación automática de danos climáticos para seguros e compensacións, e a agricultura de precisión con xeoposicionamento. Tamén faltan aplicacións para a trazabilidade de prácticas agrícolas sustentables e a optimización de fertilizantes. A baixa penetración destas tecnoloxías débese á falta de sensibilización e de capacitación.

Os datos de SENTINEL, ao seren gratuítos e de alta calidade, son un recurso invaluable para o sector agrícola

Como valoras este servizo gratuíto de SENTINEL?
Os datos de SENTINEL, ao seren gratuítos e de alta calidade, son un recurso invaluable para o sector agrícola. Permiten monitorizar cultivos, xestión hídrica e impactos climáticos con regularidade e precisión. Porén, a súa utilidade require ferramentas de procesamento e interpretación accesibles para os agricultores. AgroSpace pretende superar esa barreira integrando estes datos nunha base de datos transnacional con ferramentas amigables, facilitando a súa aplicación práctica na toma de decisións.

Que carencias detectas nas tecnoloxías espaciais para axudar ao sector agrícola a mellorar a súa eficiencia e resiliencia fronte ao cambio climático?
As principais carencias inclúen a limitada resolución temporal e espacial para cultivos intensivos, a dificultade de acceso e procesamento de datos por parte dos usuarios finais, e a falta de integración con sensores in situ para calibración. Ademais, escasean modelos predictivos adaptados a cultivos específicos e rexións como Galicia, e hai unha desconexión entre a oferta tecnolóxica e as necesidades reais dos agricultores, especialmente en zonas de minifundio.

Escasean modelos predictivos adaptados a cultivos específicos e rexións como Galicia

No caso concreto de Galicia, como inflúe o minifundio e a climatoloxía, con moitos días con presenza de nubes que dificultan o uso de tecnoloxías espaciais?
O minifundio galego dificulta a escalabilidade de solucións espaciais, xa que as parcelas pequenas e dispersas requiren maior resolución e análises personalizadas. A frecuente nubosidade limita a observación óptica por satélite, pero isto pódese compensar con datos de radar e a combinación con sensores terrestres ou drons. AgroSpace abordará estes retos desenvolvendo ferramentas adaptadas á pequena explotación e promovendo a interoperabilidade de fontes de datos.

Como prevés que será a interrelación entre produción agrícola e gandeira e tecnoloxías espaciais nos próximos anos e que cambios se aveciñan?
A interrelación intensificarase coa integración de datos espaciais en plataformas de xestión agrícola, ofrecendo monitorización en tempo real, alertas temperás e recomendacións automatizadas. Avanzarase cara a sistemas de seguros baseados en datos satelitais, a trazabilidade completa de produtos e a optimización de recursos hídricos e enerxéticos. O cambio máis significativo será a democratización destas tecnoloxías, facéndoas accesibles a pequenos agricultores mediante servizos asequibles e con formación adaptada.

Os Países Baixos son a miúdo considerados referentes en adopción de tecnoloxías espaciais para a agricultura

Cal é o país que consideras referente no uso destas tecnoloxías?
Os Países Baixos son a miúdo considerados referentes, xa que combinan investigación de vangarda en agricultura de precisión cunha forte adopción de tecnoloxías espaciais e datos satelitais para xestión hídrica e monitorización de cultivos. Tamén Francia e España destacan en iniciativas como Copernicus, pero o liderado holandés en innovación agro-tecnolóxica e a súa aplicación práctica en invernadoiros e cultivos extensivos serve de modelo a seguir.

Algo máis que queiras engadir?
AgroSpace representa unha oportunidade única para poñer o espazo ao servizo do rural, creando un ecosistema de cooperación transnacional que fomente a innovación inclusiva. A implicación de actores locais, dende agricultores a autoridades, será clave para o éxito. Invitamos a todos os interesados a sumarse a esta iniciativa, que non só mellorará a eficiencia agrícola, senón que contribuirá á cohesión social e á sustentabilidade ambiental no suroeste europeo. Esperamos contar con todos nun proxecto que une o ceo e a terra para construír un futuro máis resilente e próspero para o noso rural.