Un estudo achega pistas para mellorar a recuperación dos bosques tras os megaincendios

O primeiro megaincendio rexistrado oficialmente en Galicia continúa ofrecendo información clave sobre os seus efectos nos ecosistemas. Un equipo de investigadores da Universidade de Santiago de Compostela (USC) e da Misión Biolóxica de Galicia (MBG-CSIC) analizou como responderon as comunidades de aves ao gran incendio que afectou á Serra do Courel no verán de 2022 e comprobou que a severidade do lume é o principal factor que condiciona a súa recuperación. O estudo, publicado na revista *Fire Ecology*, achega ademais recomendacións para a xestión das zonas queimadas.

O incendio, iniciado por unha tormenta eléctrica seca, arrasou preto de 12.800 hectáreas en apenas dúas semanas. A investigación centrouse na primeira tempada de cría posterior ao lume, considerada un momento decisivo para avaliar a capacidade de recuperación da fauna. Para iso, os científicos censaron 2.928 exemplares pertencentes a 56 especies diferentes en 215 puntos de mostraxe, tanto dentro como fóra da superficie afectada.

Os resultados mostran unha relación clara entre a intensidade do incendio e o estado das comunidades de aves. Nas zonas onde o lume foi máis severo rexistrouse unha menor riqueza de especies e unha redución do número de individuos. Pola contra, cando o incendio xerou unha paisaxe en mosaico, con áreas queimadas en distintos graos de intensidade, a diversidade de aves aumentou. Segundo explican os investigadores, esta heteroxeneidade crea unha maior variedade de microhábitats que permite convivir a especies con necesidades ecolóxicas diferentes.

O traballo tamén pon o foco nun aspecto pouco valorado da xestión forestal tras os incendios: a conservación das árbores queimadas que permanecen en pé. Lonxe de seren un elemento inútil, constitúen un recurso esencial para numerosas aves forestais, especialmente aquelas que aniñan en cavidades. Estes troncos ofrecen refuxio, lugares para alimentarse, pousadoiros e espazos adecuados para a reprodución. A súa retirada sistemática, habitual en moitas actuacións de saneamento forestal, pode reducir as posibilidades de recuperación destas especies.

Outro dos achados máis destacados é o efecto que o incendio tivo sobre determinadas aves propias de espazos abertos. Especies como a pica campestre ou a curuxeira común apareceron unicamente nas zonas queimadas, onde o lume eliminou unha vexetación que antes resultaba demasiado densa para elas. Trátase de aves ligadas tradicionalmente a paisaxes agrícolas, hoxe en retroceso en boa parte de Europa debido ao abandono rural e ao avance da vexetación arbustiva.

Precisamente, o estudo relaciona este contexto socioeconómico coa aparición de grandes incendios. O progresivo despoboamento do Courel e a diminución da actividade gandeira favoreceron a acumulación de combustible vexetal, unha situación agravada polo cambio climático e pola sucesión de secas e ondas de calor. A combinación destes factores creou as condicións propicias para a expansión dun incendio de dimensións excepcionais.

Os investigadores subliñan, ademais, que a recuperación do ecosistema non depende exclusivamente do propio incendio. Os fragmentos de vexetación que lograron sobrevivir ás chamas funcionan como refuxios para as especies máis sensibles e como puntos de partida para a recolonización das áreas afectadas. A evolución destes procesos, conclúen, deberá seguir estudándose nos próximos anos para comprender como se reorganizan os ecosistemas tras incendios cada vez máis frecuentes e intensos.