Horizonte Agro 2026: Innovación colaborativa no campo galego

O encontro, que reuniu a investigadores, empresas e profesionais do sector, serviu para amosar como a colaboración e a innovación aplicada están a transformar os desafíos do rural galego en oportunidades reais de mercado, cun claro foco na economía circular, a sostibilidade e a posta en valor de recursos locais.

Unha aposta pola innovación colaborativa

A xornada comezou coas palabras de benvida do Dr. Miguel Fernández Rodríguez, director-xerente do CTC, quen explicou que o centro actuou como anfitrión para presentar os resultados provisionais de cinco grupos operativos centrados no desenvolvemento de novos produtos a partir de materias primas galegas. Catro dos proxectos arrincaron no 2023 e un no 2024, e rematarán previsiblemente a finais de 2026.

Feuga asumiu a coordinación e organización da xornada, actuando como axente de innovación: achegou o seu coñecemento técnico aos consorcios, xestionou a divulgación dos resultados e garantiu o correcto desenvolvemento do evento. Pola súa banda, o CTC participou nalgúns dos proxectos en calidade de socio técnico. O investigador e responsable do departamento de producións agroalimentarias, medio ambiente e territorio do CTC, Lucio García, exerceu como moderador da mesa de presentacións.

Estes proxectos están cofinanciados nun 80% polo FEADER, cun 14% aportado pola Xunta de Galicia (a través de AGACAL) e un 6% polo Ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentación.

Proxecto GOTRISA Europa: Trigo sarraceno ecolóxico e sen glute

A primeira ponencia correu a cargo de Marisol López (Esteo Innova), quen explicou o traballo do GO Gotrisa Europa. O proxecto demostrou a viabilidade do cultivo de trigo sarraceno ecolóxico en Galicia, identificando a variedade “Liexa” como a de mellor adaptación. A partir deste pseudocereal, desenvolvéronse produtos innovadores sen glute, como masas de pizza e regañás, cun perfil nutricional mellorado (alto contido en proteína e fibra), pechando así a brecha entre a produción primaria sostible e a industria alimentaria.

Proxecto Sueroval: Unha segunda vida para o soro lácteo

Adrián Prol Nogueira (Feuga) presentou o GO Sueroval, que ten como obxectivo revalorizar o soro lácteo, o principal subproduto da industria queixeira que representa un desafío xestional para os pequenos produtores debido ao seu alto contido orgánico, transformándoo nun ingrediente natural de alto valor engadido. O proxecto, no que colaboran Queixos Castelos, Trasdeza Natur, Amarelante, a Fundación Empresa Universidad Galega (Feuga), o Centro Tecnolóxico da Carne (CTC) e a Universidade de Santiago de Compostela (USC), buscaba empregar un deshidratador solar de dobre tapa, de pegada de carbono case nula, para obter un po proteico a partir do soro, combinalo con fariña de castaña (outro recurso local infravalorado) e crear unha gama de barritas funcionais, copos e snacks.

O consorcio logrou caracterizar nutricionalmente o soro e realizar probas piloto exitosas nun deshidratador modificado en Trasdeza. Durante o proceso, detectouse que as condicións climáticas de Pedrafita (alta montaña) esixían optimizacións adicionais para acadar a eficiencia desexada, o que levou ao equipo a explorar diferentes melloras técnicas e tecnoloxías alternativas para adaptar a solución ás necesidades reais da queixería. O proxecto segue activo nesta liña de optimización, demostrando que a innovación é un proceso dinámico no que os axustes e a aprendizaxe forman parte do camiño cara a resultados aplicables.

Proxecto Bueyloñesa: Poñendo en valor os cortes secundarios do buey

Flavio Morganti (Auxilium Coquina) explicou o traballo do GO Bueyloñesa, que busca recuperar a tradición de aproveitar todas as partes da canal do buey galego, máis aló dos cortes nobres (solomillo, entrecote). Desenvolvéronse 11 produtos innovadores, como salsas boloñesas con garantía de carne 100% buey, patés, fondos, caldos e recheos para empanadas. O proxecto conseguiu así un rendemento do despiece do 97%, ofrecendo novas saídas comerciais a cortes infrautilizados e xerando un valor diferencial para os produtores.

Proxecto Guiprogal: Recuperando o guisante proteaxinoso autóctono

Ana María González Fernández (Misión Biolóxica de Galicia) presentou o GO Guiprogal, un proxecto que nace para reducir a dependencia exterior de proteína vexetal (como a soia) mediante a recuperación de variedades tradicionais de guisante proteaxinoso adaptadas a Galicia.

Das variedades analizadas nunha rede de parcelas, seleccionáronse dúas: a variedade 127, para alimentación animal, que permitiu formular pensos nos que se substituíu totalmente a soia; e a variedade 277, para consumo humano, bautizada como “Chicharo da cova” (orixinaria de Sarria), que destaca polo seu 24% de proteína, un excelente perfil mineral (ferro, cinc) e a súa versatilidade culinaria como “guisante cocheiro”, ideal tanto en verde como en seco.

Os pensos experimentais con vacún non só mantiveron a produción, senón que melloraron a calidade da carne, incrementando os ácidos graxos insaturados (especialmente o oleico) e achegando a relación omega-6/omega-3 aos niveis recomendados pola FAO. Desenvolveuse tamén un humus de guisante para alimentación humana, validado con éxito.

Proxecto Ecoproveg: Patés e láminas de horta sen desperdicio

Rosendo Estévez (Trasdeza Natur) pechou as presentacións co GO Ecoproveg, o máis modesto en orzamento pero non en resultados. Partindo de excedentes de produción ecolóxica (fresas pequenas, hortalizas “feas”), desenvolveron patés vexetais (de tomate, cabaza, berenxena) e láminas deshidratadas (de tomate e fresa xa comercializadas). Unha parte importante do proxecto foi crear emprego local e acadar unha filosofía de “desperdicio cero”, onde ata os sépalos da fresa se usan como compost.

O valor de innovar e transferir

A xornada foi clausurada por Martín Aliparte Vidal, director de AGACAL, quen salientou que Galicia innova e que a transferencia de coñecemento á sociedade é obrigatoria para que os proxectos non queden nun laboratorio e se convertan en solucións reais para o territorio. Recordou que no actual período de programación se aprobaron 44 proxectos FEADER cun investimento de 6,4 millóns de euros, e fixo unha reflexión sobre o uso eficiente dos fondos: o importante non é acumular números, senón innovar e ter un impacto real, tal e como exemplificaron os casos expostos durante a xornada.

Finalmente, puxo en valor o traballo de Feuga na organización e coordinación do evento, así como o papel do CTC como anfitrión e interlocutor entre o sector produtivo e o coñecemento, lembrando que o futuro do agrogalego non pasa por competir en volume, senón pola diferenciación baseada na calidade, a identidade propia e, sobre todo, a innovación.

A xornada rematou cun showroom de innovación e cata-degustación onde os asistentes puideron probar e avaliar os froitos destes traballos: mini-hamburguesa con lámina de tomate, hummus de guisante, pizza de trigo sarraceno, empanada de buey, barrita proteica de soro de leite e postre con lámina de fresa.